Ondokuz Mayıs Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü 4. sınıf öğrencileri, Koruma Sistemleri dersi kapsamında Doç. Dr. Cenk GEZEGİN ve Dr. Öğr. Üyesi Barış ÇAVUŞ koordinatörlüğünde, Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) 10. Bölge Müdürlüğüne bağlı 154 kV Atakum Trafo Merkezi (TM)'ne teknik gezi gerçekleştirdi. Gerçekleştirilen teknik gezi ile öğrencilerin yüksek gerilim enerji iletim sistemlerinde kullanılan koruma, kumanda ve işletme ekipmanlarını yerinde incelemeleri, teorik derslerde edindikleri bilgileri gerçek bir trafo merkezi ortamında uygulamalarla ilişkilendirmeleri amaçlandı.
Teknik gezi, TEİAŞ'ın Türkiye elektrik enerji iletim sistemindeki görevleri, ulusal enterkonnekte şebekenin işletilmesi, enerji arz güvenliğinin sağlanması, yük tevzi faaliyetleri ve yüksek gerilim trafo merkezlerinin sistem işletmesindeki kritik rolüne ilişkin kapsamlı bir sunum ile başladı. Sunumda enerji üretim tesislerinden iletim hatları aracılığıyla tüketim merkezlerine kadar uzanan elektrik enerjisi iletim süreci, sistem güvenilirliği, sürekliliği ve güç kalitesinin korunmasına yönelik yürütülen faaliyetler ayrıntılı olarak aktarıldı.
Saha çalışmalarına geçilmeden önce öğrencilere yüksek gerilim tesislerinde uygulanması zorunlu olan iş sağlığı ve güvenliği kuralları hakkında ayrıntılı eğitim verildi. Eğitim kapsamında elektriksel tehlikeler, yaklaşma mesafeleri, kilitleme-etiketleme (Lockout/Tagout) uygulamaları, kişisel koruyucu donanımlar, topraklama prosedürleri, elektromanyetik alan güvenliği ve acil durum uygulamaları hakkında bilgi verilerek yüksek gerilim sahalarında güvenli çalışma kültürünün önemi vurgulandı.
Teknik incelemeler sırasında öğrenciler, 154 kV açık şalt sahasında bulunan primer ekipmanları ayrıntılı olarak inceleme fırsatı buldu. Güç sistemlerinde anahtarlama ve koruma amacıyla kullanılan SF₆ gaz yalıtımlı yüksek gerilim kesicileri, ayırıcılar, topraklama ayırıcıları, bara sistemleri, akım transformatörleri (CT), gerilim transformatörleri (VT/CVT), parafudrlar, güç transformatörleri, izolatörler, iletkenler ve taşıyıcı direk sistemlerinin çalışma prensipleri sahada uygulamalı olarak anlatıldı. Ayrıca ekipmanların anma gerilimleri, kısa devre dayanımları, yalıtım seviyeleri ve işletme karakteristikleri hakkında teknik bilgiler paylaşıldı.
Koruma Sistemleri dersi kapsamında öğrencilerin özellikle koruma röleleri ve selektivite konularındaki teorik bilgilerini pekiştirmeleri amacıyla diferansiyel koruma, mesafe koruması, aşırı akım koruması, toprak arıza koruması, bara koruması ve transformatör koruma sistemleri hakkında ayrıntılı açıklamalar yapıldı. Primer ekipmanlardan elde edilen akım ve gerilim bilgilerinin ölçü transformatörleri aracılığıyla koruma rölelerine iletilmesi, arıza durumunda rölelerin değerlendirme yaparak ilgili kesicilere açma komutu göndermesi ve böylece arızalı bölgenin sistemden seçici (selektif) olarak ayrılması süreçleri uygulamalı örneklerle açıklandı.
Gezi sırasında yüksek gerilim trafo merkezlerinde gerçekleştirilen işletme manevraları hakkında da ayrıntılı bilgiler verildi. Bara transferleri, hat alma-verme işlemleri, kesici ve ayırıcı işletme sıraları, enerji verme ve enerjiyi kesme prosedürleri ile bakım manevralarında izlenen işletme kuralları örnek uygulamalar üzerinden anlatıldı. Manevraların sistem kararlılığı, personel güvenliği ve ekipman emniyeti açısından belirlenmiş prosedürler çerçevesinde yürütülmesinin önemi vurgulandı.
Teknik gezi kapsamında trafo merkezinin ikincil sistemleri de incelenerek SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) tabanlı uzaktan izleme ve kontrol altyapısı öğrencilere tanıtıldı. Merkezden elde edilen akım, gerilim, aktif ve reaktif güç, frekans, kesici ve ayırıcı konum bilgileri ile alarm ve olay kayıtlarının gerçek zamanlı olarak kontrol merkezlerine aktarılması, uzaktan kumanda işlemleri, veri haberleşme altyapısı ve dijital trafo merkezi uygulamalarına ilişkin bilgiler paylaşıldı. Ayrıca koruma rölelerinden elde edilen olay kayıtları (event recorder), arıza kayıtları (fault recorder) ve bozucu kayıtların enerji sistemlerinin analizindeki önemi üzerinde duruldu.
Teknik gezi boyunca öğrenciler, elektrik enerji iletim sistemlerinin güvenilir işletilmesinde koruma sistemleri, otomasyon altyapısı ve yüksek gerilim şalt ekipmanlarının kritik rolünü yerinde gözlemleme fırsatı elde etti. Gerçek işletme koşullarında gerçekleştirilen incelemeler sayesinde koruma koordinasyonu, arıza analizi, sistem güvenilirliği, işletme sürekliliği ve enerji kalitesine ilişkin teorik kazanımlar uygulama ile desteklenmiş oldu.
Üniversite-sanayi iş birliğinin başarılı örneklerinden biri olan bu teknik gezi, öğrencilerin mesleki gelişimlerine önemli katkılar sağlamış, yüksek gerilim mühendisliği, güç sistemleri koruması ve elektrik iletim sistemlerinin işletilmesine yönelik farkındalıklarını artırmıştır. Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü öğretim elemanları, teknik gezi boyunca öğrencilerle bilgi ve deneyimlerini paylaşan TEİAŞ 10. Bölge Müdürlüğü yöneticilerine, gezi boyunca vermiş oldukları bilgiler için kurum personeli Elektrik Elektronik Mühendisi Uğur GENÇ ve Hüseyin POLAT'a ve Atakum Trafo Merkezi personeline teşekkür ederek, uygulamalı eğitim faaliyetlerinin nitelikli mühendis yetiştirilmesindeki önemini bir kez daha vurgulamıştır.